2011-11-11-10-21-56

Het is vandaag exact vijf jaar geleden dat in Tour en Taxis in Brussel de G1000 doorging. Tot vandaag het grootste experiment in burgerparticipatie dat ooit in Europa plaatsvond. David Van Reybrouck was de initiator. Tientallen vrijwilligers, methodologen, academici, werknemers, werkgevers, mensen uit profit en non-profit sector smeten zich mee in dit project. Ik was er één van, ik werd campagneleidster en fundraiser.

De G1000 kende supporters en sceptici. Ik heb vaak gedacht dat we te vroeg waren met ons pleidooi voor een vernieuwde democratie. Maar vandaag, in tijden van Brexit en Trump, besef ik dat we geen vijf jaar te vroeg waren maar vijf jaar te laat.

Waarom zouden we iets willen veranderen? We hebben toch verkiezingen!’ Al vijf jaar bied ik weerwerk tegen dit soort zinnen en pleit ik vurig voor het meer betrekken van de bevolking bij het democratische proces. Mensen haken af nu, mensen zijn ontevreden en voelen zich hoe langer hoe minder vertegenwoordigd—tot een populist zich aandient. De G1000 was niet perfect, maar bood wel een oplossing voor meer betrokkenheid, niet enkel van de elite en de gediplomeerde, maar van iedereen, ook degenen die zich vandaag niet gehoord voelen.

Onze uitgangspunten waren dat verkiezingen alleen niet meer voldeden in de huidige samenleving waar iedereen op elk moment via een megafoon zijn of haar mening, frustratie kan declameren en dat we de bevolking dus meer en beter bij het democratische proces moesten betrekken. Maar ook dat dit geen was aanval op de representatieve democratie maar een aanvulling. We geloofden dat er naast verkiezingen manieren bestonden om zeer diverse mensen naar elkaar te laten luisteren, met elkaar te laten praten en gedegen, goed doordachte beleidsaanbevelingen te doen formuleren.

Het was interessant om zien welke labels we opgekleefd kregen, ik heb me door geen enkel ooit aangesproken gevoeld. Ofwel waren we links naïef, ofwel heulden we met het kapitaal omdat de fundraising niet alleen van crowdfunding kwam maar ook van de top van het bedrijfsleven ofwel waren we anarchisten of nog veel meer.

Het proces was echter zo opgevat dat er geen enkele beïnvloeding op de resultaten mogelijk was: We lootten burgers in grote diversiteit (jong, oud, arm, rijk, Belgische en andere achtergrond,….) en onder begeleiding aan tafels van 10, gevoed door experten en begeleid door moderatoren gingen ze in onderling overleg.

Voorafgaand aan die burgertop hielden grote enquête met de vraag waar mensen van wakker lagen om de thema’s voor de G1000 te bepalen.

Herinner u: we zaten meer dan 500 dagen zonder regering, op de radio hoorden we elk uur het nieuws over Brussel-Halle-Vilvoorde, de zesde staatshervorming en communautaire problemen. En wat bleek toen we de burgers bevroegen: het communautaire thema kwam voor hen pas op de 17de plaats!

Liever wilde men praten over migratie, sociale zekerheid en herverdeling van de welvaart in tijden van crisis. Partijpolitiek en burgerbevolking lagen ver uiteen.

De deelnemers die kwamen opdagen waren bereidwillig maar ook strijdvaardig: ‘Eindelijk kan ik mijn gedacht eens zeggen’.

Frustratie en wantrouwen zijn vaste ingrediënten aan het begin van elk deliberatief proces, altijd! De dame van 80 jaar die naast een gekleurde jongeman aan tafel zat zei: “Van u moet ik niks hebben, ik ben vorige week beroofd door één van u’ . En aan de tafels met Vlamingen en Walen waren er die nog nooit met iemand van de andere gemeenschap hadden gesproken.

Maar door het proces, waarbij men naar elkaars standpunt luistert, gevoed met factuele kennis aangeleverd door experten komt er nuance. En wanneer men dan verplicht wordt om samen tot beleidsaanbevelingen te komen die men samen onderschrijft komt men op het einde van de dag tot vernieuwde inzichten en gedegen aanbevelingen: zowel linkse als rechtse als gematigde beleidsaanbevelingen.

De resultaten zijn nog altijd te lezen in het eindrapport beschikbaar op www.g1000.org.

O ja en die dame en die jongeman zijn met elkaars telefoonnummer naar huis gegaan.

Dit soort overlegdemocratie organiseer ik intussen al vijf jaar en telkens opnieuw lukt het. Het resultaat is opmerkelijk. Naast onderbouwde en gewaardeerde aanbevelingen, krijg je vaak nog iets anders: begrip voor hoe moeilijk politiek is en waardering voor het democratische proces. Ik zal nooit vergeten hoe een deelnemer na afloop tegen de aanwezige politici zei: “Ik heb waardering gekregen voor uw job door dit te doen. Ik begrijp nu hoe moeilijk het is, nu ik zelf heb moeten overleggen en tot conclusies komen.

En dat is net waar nood aan is vandaag: geen holle slogans waar een massa massaal op stemt uit angst en ongenoegen maar een proces waar die angst en ongenoegen geuit kan worden. Waar men door confrontatie met elkaar, heftige discussies, aangereikte kennis, komt tot consensus en aanbevelingen.

De praktijk toont dat het kan. OpenVLD bracht leden en niet-leden samen voor overleg. Hun aanbevelingen zijn intussen omgezet in vijf wetten. Maar ook andere partijen experimenteren volop. De gemeente Zavemtem betrekt haar burgers tijdens de hele legislatuur, twee keer per jaar in alle deelgemeenten. Antwerpen betrekt burgers bij het opstellen van een deel van de begroting. Utrecht, de vierde stad van Nederland, loot geregeld 150 burgers uit om over duurzame energie en de opvang van vluchtelingen te spreken. En in Ierland zitten momenteel honderd gelote burgers bijeen om abortus te bespreken. Een gelijkaardig proces heeft ervoor gezorgd dat het homohuwelijk mogelijk werd, iets wat met de klassieke partijpolitiek of een referendum voor verdeeldheid had gezorgd. En deze maand werden in Coevorden en in Friesland ook nog een G1000 gehouden.

Het kan dus en het werkt en ja, ik ken alle tegenkantingen over rekrutering, opkomst, groepsdynamica, … been there done that. Kom met al uw opmerkingen, ik debateer er graag met u over.

Maar misschien is het tijd om te stoppen met praten en er dringend mee aan de slag te gaan voor we nog een paar populisten aan de macht helpen onder de dooddoener “we hebben toch verkiezingen’

11 november 2016

Cato Léonard
Managing partner Glassroots
Campagneleidster G1000